Bút ký: Cha con ông thợ khép cối xay lúa

By Huỳnh Kim Bửu

 

Bút ký Huỳnh Kim Bửu

Cha con người thợ khép cối xay lúa


Sông Gò Chàm - một nhánh của con sông Côn - chảy qua đập nước có tên là Bờ Đỗ chảy xuống cánh đồng Khu Đông An Nhơn Tuy Phước rồi chảy ra biển. Cha con ông thợ khép cối xay lúa nhà ở gần đập Bờ Đỗ thường ngày vẫn đi vào các làng xóm hai bên con đập nước này dạo tìm công việc làm thuê.

                              Ảnh:Văn Cảnh

Năm nào cũng vậy cứ đến gần mùa gặt tháng Ba tức sau thời gian ăn Tết thanh minh xem hát bội đình làng xong và ngó ra cánh đồng làng thấy lúa đang chín rộ thì cha con ông lại đến làng An Định. Ông ngoài năm mươi tuổi còn rắn chắc chỉ có đôi mắt là bị mù lòa. Họ đi trên con đường cái quan trong làng ông mang trên lưng cái bao lát cũ đầy vệt ố và trông nằng nặng. Thằng nhỏ đi trước ông đi sau đặt một tay lên vai thằng nhỏ chân bước theo nó. Nó là thằng con trai của ông chừng mười lăm tuổi có nét giống ông nơi cái trán hơi dồ và cái cằm hơi bạnh trông không có gì là đứa nhỏ đẹp trai thông minh.


More...

Tản văn: Bài tình ca mùa Đông

By Huỳnh Kim Bửu

Huỳnh Kim Bửu 

                  
Bút ký Bài tình ca mùa Đông


          
Năm có bốn mùa mỗi mùa có thú riêng. Nguyễn Bỉnh Khiêm yêu thích cái thú của bốn mùa: "Thu ăn măng trúc Đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen Hạ tắm ao". Vì chúng ta đang ở mùa Đông cho nên bài này tôi xin lạm bàn về cái thú mùa Đông ở quê tôi.
 

More...

Giáo làng ngày trước

By Huỳnh Kim Bửu

 

* Bút ký của Huỳnh Kim Bửu


Ở các làng quê xưa nhiều làng có ông giáo dạy chữ. Hồi còn Nho học thì đó là ông thầy đồ dạy chữ Hán; thời kế tiếp là ông thầy giáo dạy chữ Quốc ngữ ông này thường được gọi là ông giáo làng. Ông thầy đồ hay ông giáo làng là mẫu người được mọi người trong làng trong xã trong địa phương trọng vọng.

 
 

More...

Tản văn: Nằm võng thì phải đu đưa

By Huỳnh Kim Bửu

 

Huỳnh Kim Bửu

             Tản văn  Nằm võng
                             
thì phải đu đưa

                                     

           Có lẽ câu ca dao câu hát ru:

 "Đêm nằm võng rách còng queo

Bá hộ tới nói chê nghèo không ưng"

đã cực tả cái tính ưa thích nằm võng của bao người?

          Người ta thích nằm võng từ lúc nào? - Hình như từ lúc mấy thằng nhóc con ra vườn téc cái bẹ chuối xanh treo giữa hai gốc ổi rồi thay phiên nhau ngồi lên đu đưa? Hình như từ lúc mấy anh câu sông câu mương ngồi ôm cần lâu mỏi lưng mỏi gối bèn đổi tư thế leo nằm trên chùm rễ phụ của bụi rù rì bên bờ nước để vừa nghỉ ngơi vừa nhắp cần câu?

          Bao nhiêu đó nghĩ cũng đủ nẩy sinh ra cái ý tưởng làm chiếc võng đu đưa. Ở vùng quê Phủ An đi vào các làng quê người ta dễ gặp những hộ gia đình làm võng. Đàn ông đi thu gom nguyên liệu (thơm tàu xơ dừa...) phụ nữ chế biến (ngâm nguyên liệu kéo xe dây đánh sợi) rồi đan thoăn thoắt chiếc võng mới giống như người đan len ta thường thấy. Đan chừng 1 ngày rưỡi thì xong một cái võng 20 tao 2 ngày xong một cái võng 30 tao 2 ngày hơn xong chiếc võng 40 tao. Người thợ khéo tay nghề làm nên chiếc võng đẹp mắt võng đều võng cân bằng nằm lên không nghiêng không đổ. Các làng võng nổi tiếng là An Ngãi Phò An (An Nhơn) Bồng Sơn Tam Quan (Hoài Nhơn)... Có câu ca dao lưu truyền:

 "Anh đi chợ võng Tam Quan

 Mua võng thơm tàu chỉ mất ba quan

Nhà em ở xóm Cây Bàng

Sang chơi ngó hướng ngọn bàng mà sang".

More...

Tản văn: Gió theo lối gió

By Huỳnh Kim Bửu

 

Tạp bút "Gió theo lối gió"

Huỳnh Kim Bửu

Chiều lên bắt đầu bằng một đợt gió nồm từ biển thổi vào. Mỗi tháng có một nồm: tháng Giêng - tháng Hai nồm dịu tháng Ba nồm rộ (còn gọi là nồm ngọt nồm săn). Nồm cũng ngọt ư? Nồm ngọt cũng như nhát phạng anh làm đồng chém ngọt vào bờ ruộng um tùm cỏ anh cần dọn cho sạch. Chiều nay tôi và những người quanh tôi nơi Công viên biển này (ngày xưa gọi là Eo Nhịn Thở) được hưởng cái nồm rộ của biển xanh thổi vào.


More...

Bút ký Đường Xuân

By Huỳnh Kim Bửu

 Huỳnh Kim Bửu 

                          Tản văn   Đường Xuân

     Mùa Xuân về khắp đất trời đâu chẳng là xuân cho nên người ta có sông xuân núi xuân (xuân sơn) gió xuân (xuân phong còn gọi là đông phong) hương xuân ánh xuân nụ cười xuân... Có thể nói những nẻo đường quê ta yêu ta nhớ một đời là một trong những gì của trời đất "nhạy cảm" nhất với mùa Xuân.

            Mùa Xuân mặc chiếc áo màu nắng mới cho những con đường quê. Thi nhân bảo nắng mới có tiếng reo đấy:

"Mỗi lần nắng mới reo ngoài nội" (Lưu Trọng Lư).

More...

Tản văn: Tre

By Huỳnh Kim Bửu

 

Huỳnh Kim Bửu                            
                              Tản văn Tre

                                                                          

                                             

Tre được trồng trong các làng mạc trồng thành bụi tre rặng tre bờ tre. Bờ tre bao quanh làng được gọi là lũy tre làng hay rặng tre làng. Cả nước đi đâu người ta cũng gặp tre gặp những làng mạc hiền hòa và những lũy tre xanh. Cùng một gia đình dòng họ với tre người ta kể có trảy trúc tầm vông...

         Từ xưa tới giờ trải đã bao đời ta vẫn sống nhờ tre lắm. Một đời người mới sinh ra ta được mẹ đặt nằm nôi (tre) tuổi thanh niên trung niên ta lao động kiếm sống với những dụng cụ cuốc rựa câu liêm gàu tát nước... Cái gì cũng có một bộ phận hay cả toàn phần làm bằng tre;  thời lão niên không làm gì nổi nữa ta ngồi nhà phe phẩy quạt nan (tre) tới khi trăm tuổi nhắm mắt xuôi tay có đứa con hiếu thảo cắm hai cọc tre trên đầu và chân mộ phần của ta nó cũng đặt cái giường thờ thờ ta làm bằng tre (Vì hồi xưa nghèo lắm ít nhà sắm nổi cái bàn thờ chân gỗ mặt ván)... Người nông dân trong các làng quê làm ruộng và làm thêm nghề thủ công.  Nhiều nghề thủ công là nghề đan nan tre lấy nguyên liệu là tre như nghề đan nia thúng giỏ bội bầu nan rổ xúc vót đũa bếp đũa con... Thế mà cũng góp phần nuôi sống được nhiều gia đình nông dân.


More...

Bút ký: Kỷ niệm chiều

By Huỳnh Kim Bửu

Huỳnh Kim Bửu           
                                              Bút ký Kỷ niệm chiều

        

Chiều xuống rồi trên phế thành Đồ Bàn (sau vua Thái Đức - từ mậu tuất 1778 - đặt tên là thành Hoàng Đế làm đế kinh của mình). Buổi chiều thật bãng lãng; nắng chiều vàng vọt trên khu thành trên mấy ngọn tháp Chăm. Trên lối cũ hành cung xà ích đang dắt những chú ngựa thồ về những thợ thủ công làng dệt Phương Danh làng đúc đồng Bằng Châu những bà những cô buôn bán ở các chợ trên đất thành... đang rảo bước về nhà. Đây cũng là lúc người ta nghe được tiếng còi tàu vào ga Vân Sơn tiếng còi tàu báo hiệu rời ga nghe được hồi chuông chiêu mộ ngân nga vọng tới. Chiều nơi đây thường gợi buồn bắt người ta hay nghĩ suy về cái lẽ thịnh suy còn mất thành bại của một Non nước một Cơ đồ cũ một vương triều từng làm nên lịch sử. Cuộc kháng thuế năm 1908 bị đàn áp nhưng cái âm vang của cuộc nổi dậy vẫn còn. Có chàng thư sinh trường Phủ chiều nào cũng cố lần theo "tiếng ốc xa đưa vẳng trống đồn" (thơ Bà Huyện Thanh Quan) từ trong thành vọng ra để tìm xem ở đâu trong thành kia là chỗ đồn lính khố xanh của viên quan Tổng đốc Bình Định? Đâu là chỗ giam nhốt ông Tiến sĩ Hồ Sĩ Tạo và những đồng chí của ông bị bọn Pháp và Nam triều bắt cầm tù?

 

More...

Bút ký: Mẹ ơi đừng đánh con đau

By Huỳnh Kim Bửu

Bút ký Huỳnh Kim Bửu


Xưa nay người ta vẫn bảo Bình Định là cái nôi của hát bội. Thi sĩ "Túi thơ đeo khắp ba kỳ" là Tản Đà trong một chuyến "xuyên Việt" đã dừng chân ở Bình Định để xem hát tuồng và để lại câu thơ khen

"Tuồng Bình Định rạp Phú Phong"
Nam Ô nước mắm tỉnh Đồng chè tầu"


Tôi ở một vùng quê thuộc Bình Định quanh năm người quê tôi chăm lo làm ăn đồng cạn đồng sâu chợ sớm chợ chiều nhưng cũng có nhiều dịp để xem hát bội thưởng thức món ăn tinh thần của mình.

More...

Bút ký: Chiều

By Huỳnh Kim Bửu


 

Chiều

                                              Tản văn của Huỳnh Văn

        Một dòng sông quê tiếng ve râm ran buổi trưa hè một đêm trăng rải vườn chè ...Trong bao vẻ đẹp mà thiên nhiên ban tặng đó ta còn có vẻ đẹp của những chiều.

        Mỗi mùa trong năm cho chiều một vẻ đẹp riêng. Chiều Xuân thì êm đềm tràn sắc hương; Hạ bầu trời cao nồm thổi ngọt; Thu nước trời ảo diệu (Thu thủy cộng tràng thiên nhất sắc - Thơ cổ); Đông ảm đạm giá rét...Thi nhân đã viết về chiều Xuân: "Chiều xuân sang chuyến đò đông / Trai tơ khăn lục gái hồng thắm môi / Da sông mát rải da trời / Đây mùa xuân bén trên màu cỏ hoa / Hiu hiu... chiều ngả tà tà .../ Buồn lên xóm vắng cây nhòa khói xanh" (Chiều xuân Trung Kỳ - Hồ DZếnh). Buổi chiều về thường đượm một vẻ buồn người ta chẳng gọi "chiều buồn" đó sao? Có người một bữa chợt kêu lên: "Hôm nay trời nhẹ lên cao / Tôi buồn không hiểi vì sao tôi buồn..." (Chiều - Xuân Diệu). Chiều làm cho người có cảnh ngộ éo le thêm nỗi tê tái lòng: "Chiều chiều mây kéo về kinh / Ếch kêu giếng loạn thảm tình đôi ta" (Ca dao).


More...