Bút ký Con đường làng tôi

 

                     Con đường làng tôi

                                                  Bút ký của Huỳnh Kim Bửu

        Trong các làng quê có biết bao vẻ đẹp: Cánh đồng lũy tre đêm trăng cô thôn nữ... Và bên cạnh đó còn có con đường làng nữa. Làng tôi là làng ven sông Gò Chàm một nhánh của sông Côn. Con sông đó vốn cạn nhưng đến mùa mưa thì thường dâng cao. Con đường làng cũng là đường đê ngăn dòng lũ lớn sông Gò Chàm đổ vào làng.

        

           Đó là con đường đất chạy quanh làng soi bóng dòng sông quê. Đầu đường sừng sững cổng làng cũ kỹ rêu phong. Từ đường làng rẽ con đường đất khá rộng rãi chạy lên ngôi đình làng cổ kính nguy nga và mấy con đường đất khác chật hẹp đi vào các ngõ xóm và đi ra cánh đồng làng. Con đường làng tôi là bờ đổ cừ đá nền đất cao (cho thành đường đê) và đã in sâu vào tâm trí trẻ thơ của tôi qua câu hát bà ru cháu trong mỗi giấc ngủ: "Ai đi bờ đổ một mình / Phất phơ chéo áo giống hình trò Ba?". Con đường làng thay đổi bốn mùa. Mùa Xuân hoa dã qùy nở Hè gió cuốn bụi mù Thu lả tả lá rụng và Đông lầy lội. Từ ngày tôi lớn khôn hơn một chút và bắt đầu đi ra khỏi làng tôi nhận ra những con đường làng khác trong vùng Phủ An phần nhiều là bờ đổ chạy dọc theo những con sông quê như đường làng tôi. Con đường làng Hòa Cư Tiên Hòa Phò An... (Nhơn Hưng - An Nhơn) rợp bóng hàng tre soi bóng nước sông Gò Chàm. Đường làng Thanh Giang Thanh Danh Trung Lý (Nhơn Phong - An Nhơn)... theo dọc những chân ruộng cao mùa nắng người ta vẫn đóng gàu sòng bên đường tát nước dòng Mương Đôi dẫn vào ruộng. 

          Con đường làng An Định thường nhộn nhịp mỗi ngày. Sáng sớm đường đẫm sương thức dậy cùng với mọi người. Những người từ các ngõ xóm ùn lên đường làng để đi ra đồng đi chợ đi làm thuê trên phố Huyện lũ nhỏ chúng tôi đi học... Cổng làng lúc này: "rộng mở ồn ào / nông phu lững thững đi vào nắng mai" (Bàng Bá Lân). Người có công chuyện đi xa hơn thì lên xe ngựa của chú Mười Cẩn đang đón khách ở bến chợ Bồ Đề chỗ giữa làng. Những chuyến xe ngựa của chú chạy gập ghềnh trên đường làng thường chở khách đi bến xe Đập Đá ga tàu lửa Bình Định xuống bến đò Trường Thi... Buổi trưa đường làng không còn nhộn nhịp nữa nhưng thường có những người lỡ độ đường ngồi nghỉ mát dưới bóng bụi tre già gốc cây ngô đồng cây thị xum xuê ven đường. Xế chiều con đường làng rộn rịp trở lại: nông phu trở về trong ráng chiều "trâu bò về rợp bóng nương ngô" lũ trẻ con thả diều lờ lững trên không... Đêm về đường làng lại đón bàn chân người ta đi hóng gió ngắm trăng đi ra tắm mát sông Gò Chàm đi tình tự hát trao duyên có vẻ yêu đời lắm... Đã có biết bao câu thơ cho thấy những cách nghĩ cách gọi cách tả cách nhớ nhung khác nhau và độc đáo của thi nhân viết về con đường làng: Con đường làng là con đường thơm: "Đường trong làng hoa dại với mùi rơm / Người cùng tôi đi giữa đường thơm" (Đi giữa đường thơm - Huy Cận) con đường thầm thĩ cùng dân làng cùng ai nỗi niềm tâm sự của mình: "Tôi con đường nhỏ chạy lang thang / Kéo nỗi buồn không dạo khắp làng...". (Lời con đường quê - Tế Hanh) rồi con đường làng ngày sang Xuân: "Ngoài đường đê cỏ non tràn biếc cỏ / Đàn sáo đen sà xuống mổ vu vơ / Mấy cánh bướm rập rờn trôi trước gió / Những trâu bò thong thả cúi ăn mưa" (Chiều Xuân - Anh Thơ) ngày chợ Tết: "Trên con đường viền trắng nép đồi xanh / Người các ấp tưng bừng ra chợ Tết / Họ vui vẻ kéo hàng trên cỏ biếc / Những thằng cu áo đỏ chạy lon xon..." (Chợ Tết - Đoàn Văn Cừ) ngày lễ hội: "Ngoài đê rộng bồ đài nghiêng đổ cháo / Lễ chúng sinh từng bọn một ăn mày / Cùng lẳng lặng như bóng ma buồn não / Dắt nhau tìm nơi cúng để ăn may" (Rằm tháng bảy - Anh Thơ)... Và còn có con đường làng trong tâm cảm của người xa xứ trong ngày về: "Ngày nay dù ở nơi xa / Những khi về đến cây đa đầu làng / Thì bao nhiêu cảnh mơ màng / Hiện ra khi thoang cổng làng trong tre" (Cổng làng - Bàng Bá Lân)... Con đường làng đẹp đến rung cảm lòng ta!

           Ai chẳng có nhiều kỷ niệm với con đường làng. Trên con đường làng An Định ngày xưa in bóng dáng chị em tôi đi đến trường với những bạn cùng lứa tuổi xóm Miễu Tây. Trên đường đi học tôi cũng như lũ chúng bạn thường ham mê những chuyện dọc đường: khi thì bắt chuồn bắt bướm hái dú dẻ chim chim; khi lội ao làng hái sen hái súng... Tôi còn nhớ trên đường làng hình bóng bà cháu tôi đi lễ chùa tôi và chị Tuyết (tên chị tôi) chạy lon xon theo những người xóm Miễu Tây ra đình xem hát ngày hội làng... Rồi cũng trên đường làng thân thương ấy tôi đã lần lượt đưa dâu chị tôi đi lấy chồng tiễn anh tôi đi bộ đội bà tôi đi ra Nghĩa trang ngày bà mất... Và khi tôi đã là một trang niên thiếu tôi đã có một ngày chào tạm biệt những người thân xóm miễu Tây và con đường làng của tôi để đi học trường tỉnh ở Quy Nhơn. Hôm ấy mọi người đầy lưu luyến và hình như con đường làng cũng có tình cảm như vậy đối với tôi. Vì trên đường ngả mấy cành tre trì níu cái mũ cối trắng tôi đội trên đầu; dứa dại cỏ chỉ cỏ gà hoa mắc cỡ... mọc lan ra đường níu ống quần giữ guốc tôi lại. Tôi làm sao nói cho hết những kỷ niệm thời thơ ấu của tôi với con đường làng!

          Từ đó vì cuộc mưu sinh tôi thường không được sống gần gũi với làng nhiều khi phải xa biền biệt. Nhưng lòng tôi thì chưa bao giờ dám quên con đường trong cảnh làng quê của mình. Ngày tôi trở về cách đây chưa xa con đường làng An Định đã được bê - tông hóa với mặt đường rộng rãi phẳng phiu sạch trơn cổng vào làng xây cao rộng với biển làng mang dòng chữ "Làng nghề trồng hoa An Định" tươi màu sơn mới. Và trên đường xuôi ngược những khách bộ hành xe cộ... Nó cũng giống như những đường làng khác của quê Huyện An này thời mở mang giao thông nông thôn. Tôi thầm nghĩ những con đường làng hôm nay đã đi đầu trong việc làm thay đổi từ bộ mặt đến cuộc sống vùng quê của tôi. Nhưng dù cuộc "đổi đời" có đến đâu tôi vẫn hoài niệm những con đường làng của quê tôi xưa nhất là con đường làng tôi hồi xưa: Con đường bờ đổ dọc sông Gò Chàm nó đẹp "chân quê" và mang nhiều kỷ niệm tuổi thơ của đời tôi.

                                                                                     H . K. B

Địa chỉ: Huỳnh Kim Bửu

162 / 32 / 18 Nguyễn Thái Học Quy Nhơn - Bình Định.

ĐT: 056 524406  - DĐ: 0958 501562