Bút ký Chim kêu dưới suối Từ Bi

 

               "Chim kêu dưới suối Từ Bi" (1)


                               Bút ký của Huỳnh Kim Bửu


          Ở quê tôi hồi xưa lũ chim trời nhiều lắm chim chóc cứ "tưng bừng": Sáng sớm chèo bẻo đánh thức người ta dậy trưa cu cườm gáy chiều dồng dộc bay về đêm cuốc gọi đàn vạc vỗ cánh... Không ai đếm xuể có bao nhiêu tổ chim dồng dộc treo trên ngọn các bụi tre bao nhiêu con cò bay về mà đậu trắng cả cánh đồng làng chiều hôm; không ai nhớ mình đã được nghe bao nhiêu bản đàn muôn chim lừng giai điệu?


        Cũng tại vì người yêu chim cho nên chim gần gũi thân thiện với người. Chim sẻ lót tổ trên ngọn cây cau cây mít ngoài vườn nhưng cũng lót tổ nơi xà nhà mái rui nhà để nhiều khi ríu ran inh ỏi khiến người không yên giấc trưa. Người thấy đó sáo nhồng cò cuốc... được nuôi khôn vẫn ở với người bay ra bầu trời rồi lại bay vào nhà lại còn tập nói tiếng người nữa... Chim hồng chim nhạn chim xanh người nuôi tập được đưa thư. Trong kho tàng cổ tích có chuyện Tô Vũ đi đày và không ít chuyện kể khác nhờ chim hồng chim nhạn đem tin mà đời có những cuộc chia ly được bất ngờ đoàn viên trở lại như thể "chưa bao giờ có cuộc chia ly".  

        Chim là nguồn cảm hứng vô tận cho người nghệ sĩ dân gian sáng tác. Nhà nghệ sĩ khi thì chua chát với hoàn cảnh: "Chim quyên xuống đất ăn trùng / Anh hùng lỡ vận lên rừng đốt than" khi nhẹ nhàng trao đổi kinh nghiệm: "Chim khôn kêu tiếng rảnh rang / Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe" lại khi gởi gắm tâm tình: "Chim hồng chim nhạn bay xa / Nhớ em ra tận ngã ba hỏi đường..." lắm khi ngẫu hứng tả cảnh tả tình: "Chim ca dưới núi Mò O / Cho trái chim chim chín đỏ quả thị to chín vàng / Nhớ em như nhớ đậu giàn / Thò tay anh hái con chim mỏ vàng nó mổ đau"... Ai sống thời thơ ấu ở miền quê lại không có ít nhiều kỷ niệm với loài chim? Nuôi con sáo non lạc mẹ ngày mấy lần cho nó ăn chờ nó há mỏ đút con cào cào bắt ngoài bờ mương; đã bao lần phải dại leo cổng tam quan đình làng lục lạo thò tay vào miệng sư tử đá chễm chệ ngồi cao mà bắt tổ chim đợi mẹ kiếm mồi về...Ai chẳng một lần thương tiếng con chim cườm gù bạn tình trên mặt đất dưới trời trưa? Nhờ có thời thơ ấu sống ở quê mà tôi đồng cảm với thi sĩ khi đọc lần đầu bài thơ: "Con đi cháu ngoại cũng theo xa / Thui thủi vườn xưa đôi bóng già / Quả chín đầy cành thôi chớ tiếc / Trên nhành còn một chú quyên ca" (Sót một tiếng chim - Yến Lan). Tôi còn nhớ mãi một đêm xưa mưa gió tơi bời một chú chào mào ướt lướt thướt bị gió mưa thổi bạt vào nhà. Chú được chị em tôi ủ ấm nuôi kỹ rồi thả bay về với trời xanh một ngày có ban mai rực rỡ.

          Ông Hợi có thằng cháu họ sống nửa quê nửa thành phố làm nhân viên cho một công ty ở tỉnh cuối tuần về nhà ở quê nghỉ. Vì xa nhà lúc rảnh nó thường ghé ông chú chơi. Thấy ông Hợi treo vài lồng nuôi con chào mào chích chòe lửa...cho nên nó hay bắt chuyện về đề tài chim chóc. Một lần chú cháu khề khà uống trà nó nói:

          -Chú ơi ở quê mình bây giờ chim còn lại ít lắm. Nhiều khi muốn thưởng thức tiếng chim ca cháu phải để dành dịp trở lên thành phố. Ở thành phố này mỗi sáng sớm cháu được nghe làn điệu du dương của con chòe than chòe lửa từ những nhà hàng xóm vọng tới. Khi đi làm mình ngược dòng với những đoàn người mang lồng chim phủ áo lồng đi về hướng những quán cà phê thi đấu chim hót đang chờ đón họ... Chú có nghe thấy không trên nhiều đường phố mình vừa đi vừa thưởng thức tiếng chào mào sáo cườm nhồng khướu...tấu khúc đàn chim du dương? Mỗi ngày đi đi về về mấy lượt cháu đi ngang qua mấy chợ chim trên đường Lý Thường Kiệt Nguyễn Thái Học Trần Phú... Chợ chim nào cũng bày bán chim nhốt "lồng son ống sứ" chim nhốt trăm con bay tan tác tả tơi lông cánh trong cũi to giỏ nhỏ; bên cạnh đó chợ cũng bày bán lồng nuôi chim đủ loại đủ kiểu dáng... và thực phẩm chim với đủ nhãn hiệu nhà sản xuất. Chợ chim đông từ lúc 9 giờ sáng cho tới gần trưa diễn ra một cảnh rộn rịp người săn bắt chở chim sa bẩy sa rập sa giò từ các miền trung du trong tỉnh tới bán sỉ người mua sỉ bán lẻ dân mua chim về nuôi... Và cũng thường có mặt những nhà từ tâm mua chim phóng sinh.

        Hớp ngụm nước trà ông Hợi đồng cảm với thằng cháu:  

        -Quê mình nay ít chim và vắng tiếng chim thật. Các vùng quê bây giờ yên tĩnh không còn cái cảnh "chim kêu vượn hót" như hồi xưa hồi chú hãy còn trẻ. Vì yêu chim chú đã về nhiều nơi tìm trắng dã con mắt vẫn không thấy đâu còn có những chú quạ đen diều hâu khách ác là chèo bẻo chìa vôi trải cánh trên bầu trời đậu nhún nhảy trên cành cây lang thang trên mặt đất; không thấy đâu còn có những cúm núm cuốc từ đám ruộng lúa bụi tre già vụt bay ra ... Dồng dộc chiền chiện cườm bây giờ cũng còn ít lắm. Đã vậy mà nếu có phát hiện đàn chim bay về đâu đó dân rập chim "thương lái" chim mừng lắm lập tức kéo đến bẩy bắt mang lên thành phố bán kiếm mối lợi. Những con sót lại bị động kinh sợ thiên di đến nơi khác; con nào chưa thiên di kịp lần lượt bị "dính" phải thuốc sâu của nông nghiệp! Than ôi còn đâu chim trời thương thay cho thân phận bé nhỏ yếu ớt của loài chim!

         -Tại sao lại có nghề kinh doanh chim hả chú?

         -Con người thời nay mà cháu! Cứ cái gì lợi cho mình thì làm bất kể hại ai hại cho cuộc sống như thế nào! Rừng là vàng kia (Rừng vàng biển bạc) người ta còn tàn phá để cho bị lũ lụt hằng năm khiến dân bị nạn kêu trời. Hồi xưa cũng có người bẩy chim nhử chim đấy chứ: "Ở đời có bốn cái ngu / Mai dong hứng nợ nhử cu cầm chầu" (Ca dao) nhưng nhử chim chỉ là một thú chơi không phải nghề không có chuyện kinh doanh ở đây. Ngày nay cháu cứ nhìn xem người ta kinh doanh chim thực sự mà đó một dãy cửa hàng chim Hồng Nhạn Yến Nhi Quyên Ca...chú cháu mình vẫn thấy! Mà theo chú nghĩ đã có nghề kinh doanh chim với "trình độ" làm ăn và lòng "vô tư" như hiện nay thì sẽ có ngày chúng ta mất hết đàn chim. Chẳng biết nghề đó đã nuôi sống và làm giàu cho bao nhiêu người? Theo chú dẫu cho con chim trời có đem lại lợi ích kinh tế đến đâu thì cũng nên bỏ đi nghề kinh doanh bắt sống chim trời này. Vì chúng ta cần chim để mãi còn "ngày xuân con én đưa thoi" (Thơ Kiều - Nguyễn Du) cho bầu trời thêm đẹp "con công hay múa" cho mặt đất thêm vũ điệu "con chim kêu dưới suối Từ Bi" (Ca dao)...cho xung quanh ta thêm tiếng ca như thế tức thiên nhiên thêm giàu có cuộc sống của ta thêm vui...Và sau cùng là để ta được hưởng một môi trường cân bằng sinh thái thiên nhiên và con người hòa điệu sống thế giới một phần nhờ đó yên ổn trường tồn. Từ nay chú không nuôi chim lồng nữa đâu nhá.

          Mới đây tôi về quê gặp trên đường làng một nhóm cháu nhỏ đang quây quần nhau tay vỗ miệng rập ràng hát: "Cu cườm đậu tháp Cánh Tiên / Cúc... cu...cu... cúc... nắng nghiêng mặt thành (Thành Hoàng Đế) / Con két cắn trái ớt xanh / Cắn thêm quả khế ngọt tha cọng tranh lên trời"  (Ca dao). Tôi vui vì trong trí tưởng tượng của mình đang hiển hiện một bức tranh quê linh động từ bài ca dao được chứng kiến một màn trình diễn rất "nông thôn" đậm chất đồng dao. Nhưng tôi cũng tội nghiệp rằng các cháu hát "chay" đó vì tôi biết chúng chưa có dịp tới tháp Cánh Tiên chỉ cách đó vài ba cây số mà cũng chưa thấy chim két trong bộ cánh xanh mỏ đỏ rực rỡ của nó bao giờ. Vì đàn chim này vắng bóng ở quê tôi kể cũng đã lâu.

 

(1) Ca dao: Chim kêu dưới suối Từ Bi / Đã thương ăn sim chín củ mì luồi vẫn thương. Bài khác: Chim kêu dưới suối Từ Bi / Nghĩa nhân còn chưa trả sá chi cái gùi. 


H. K. B

Địa chỉ: Huỳnh Kim Bửu

162 / 32 / 18 Nguyễn Thái Học Quy Nhơn - Bình Định

ĐT: 0958 501562