Bút ký Bình Định - Quy Nhơn miền đất đẹp và thơ

 

                              Bút ký của Huỳnh Kim Bửu

       Bình Định miền đất đẹp và thơ

      
    Bình Định thuộc nam Trung Bộ. "Ba mặt nam - tây - bắc là ba dãy non xanh nối nhau lại thành một chiếc ngai rồng vĩ đại" (Quách Tấn - Nước Non Bình Định) mặt đông giáp biển. Thành phố Quy Nhơn là tỉnh lỵ của Bình Định nằm bên bờ biển Đông.

      Du khách đến Bình Định được tha hồ tắm biển. Bãi biển Quy Nhơn thoai thoải hình cánh cung dài hơn năm cây số chạy từ Tấn lên cho tới Ghềnh Ráng. Tắm biển Quy Nhơn bạn dầm mình trong màu nước xanh trong nô dỡn với sóng bạc đầu; thỏa thích rồi thì lên bờ phơi nắng thủy tinh hứng ngọn nồm thổi ngọt ngào ve vuốt thịt da. Thật là tuyệt vời bạn ngồi trên bãi biển Quy Nhơn buổi đêm về. Bạn thả hồn với biển đêm huyền bí với tiếng sóng vỗ rào rào; và bạn thêm yêu biển hơn khi thấy trước mặt mình ánh đèn ngư phủ dăng hàng thành một hội hoa đăng trên mặt biển và xa hơn là ánh hải đăng trên đảo Nhơn Châu chớp nháy liên hồi. Bạn được những em bé những chị bán hàng rong mời mua lạc rang lạc luộc chín viên kẹo bạc hà điếu thuốc lá Capstan Mélia...

      Dọc bãi biển Quy Nhơn những hàng quán giải khát dưới hàng phi lao dưới hàng dừa xanh vẫn chờ đón bạn dành cho bạn chỗ ngồi dễ chịu thoải mái uống ly bia Con cọp chở từ Sài Gòn ra ly nước dừa xiêm ngọt lịm của xứ sở quê dừa. Món mồi uống bia của bạn có khô mực nem giò Chợ Huyện là những sản phẩm "danh bất hư truyền" của Quy Nhơn - Bình Định. Tắm biển Quy Nhơn thú vị và bây giờ bạn mới hiểu vì sao ngày xưa ở đây có bãi tắm Hoàng hậu (Nam Phương) và lầu Bảo Đại nay còn lưu dấu trong ký ức của người Quy Nhơn.

          Du khách tha hồ đi dạo phố Quy Nhơn. Ra Bưu Điện bạn đến đường Mai Xuân Thưởng; đi mua sắm thì đến đường Gia Long (nay là đường Trần Hưng Đạo) đường Võ Tánh (nay là đường Lê Hồng Phong)...Cửa hiệu người Việt người Hoa người Ấn mời mọc bạn. Bạn có thích uống sữa dê tươi mỗi sáng sớm không? Bạn hãy ngồi nhà anh Bảy Chà Và bán rong sữa dê tươi có bộ râu quai nón ngã muối tiêu sáng nào cũng mang sữa đi ngang qua nhà bạn và ghé vào mời bạn mua dùng. Từ đường Phan Bội Châu bạn rảo bước theo hướng nam một đỗi thì gặp đường Nguyễn Thái Học chạy giữa hai hàng thông reo vi vút trong ngọn nồm từ biển thổi lên một đỗi nữa thì bạn lạc vào làng Xuân Quơn xanh biếc ruộng rau mát rượi vườn cây ăn trái sai quả. Ông chủ vườn hiếu khách phương xa đến sẵn lòng để cho cô con gái xinh đang là nữ sinh Trường nữ Trung học ra tiếp khách mời bạn ăn dứa thanh xoài ngọt...Nó khiến bạn xa rồi còn nhớ mãi một hình bóng đáng yêu một ân tình thoáng qua mà trĩu nặng. Một hôm nào Quy Nhơn phố còn mời bạn rảo bước thêm nữa. Bạn đi trên con đường Bạch Đằng một bên là phố là nhà san sát là chùa Ông chùa Bà cổ kính; một bên là đầm Thị Nại sương khói mà bạn có cảm giác rằng đó là biển trời kho trăng gió vô tận của riêng  bạn...Bạn đi trên đường Phan Bội Châu phố cổ mà nhìn ngắm những ô cửa bàn khoa chạm trổ đóng kín những bờ tường xây đá ong mà người ta vẫn gọi đó là những "bờ tường gấm hoa" lại còn được nghe mùi cà phê rang thơm nức từ đâu đó bay đến quyện vào mũi bạn đầy quyến rủ. 

          Bạn ngồi ăn bữa trưa ở nhà một người bạn thân nơi Xóm Tấn bữa chiều nơi một tiệm cơm trên đường Nguyễn Huệ bạn được thưởng thức những sản vật của biển Quy Nhơn: mực xào thơm cua um sứa trộn cá thu nấu ngọt...Bạn có bánh tráng nướng "bẻ giòn giòn" bánh tráng nhúng mềm cuốn món ngon chấm nước mắm nhỉ vạn Gò Bồi và tất nhiên bạn không để thiếu món rượu Bàu Đá tuyệt hảo đưa cay. Bạn ngồi ăn trong tiếng sóng biển vỗ từng đợt vào bờ trong bản nhạc thùy dương xanh ngát du dương.

          Quy Nhơn có mặt nam và tây nam giáp núi gần thì có suối Tiên xa một chút là suối Mơ. Trăng Quy Nhơn bàng bạc khắp sơn khê: "Một mai kia ở bên khe nước ngọc / Với sao sương anh nằm chết như trăng" (Hàn Mạc Tử) lại đa tình lãng mạn: "Trăng nằm sóng soải trên cành liễu / Đợi gió đông về để lả lơi" (Hàn Mạc Tử). Trăng Quy Nhơn sáng và đẹp đến lạ lùng như Xuân Diệu tả: "Thu lạnh càng thêm nguyệt tỏ ngời / Đàn ghê như nước lạnh trời ơi / Long lanh tiếng sỏi vang vang hận / Trăng nhớ Tầm Dương nhạc nhớ người" và hồn bạn có như hồn thi nhân: "Ngụp lặn trong ánh vàng hỗn độn / Cho trăng ghì trăng riết cả làn da" (Chế Lan Viên). Bạn đã dễ dàng cảm nhận như thi nhân chưa? "Chỉ có trăng sao là bất diệt / Cái gì khác nữa thảy đi qua" (Hàn Mạc Tử). Bạn có thấy không thi sĩ Hàn yên nghỉ trên đồi trăng phóng dật Ghềnh Ráng và hồn thơ của Hàn đã thành bất diệt để cho bây giờ chúng ta còn mãi yêu vì?

           Rồi bạn cũng phải tạm rời Quy Nhơn mà đi tiếp cho trọn vẹn chuyến du lịch của mình đến Bình Định.

           Mới sáng sớm còi tàu chợ trong sân ga Quy Nhơn còi xe khách trong bến xe Quy Nhơn giục giã mời gọi bạn như biết trước đêm qua bạn không ngủ được với chuyến đi mà bạn đã trù tính. Đi tàu hay đi xe thì bạn cũng được đi qua những thị trấn thị tứ nhộn nhịp đông vui những làng quê hiền hòa; được ngắm những cánh đồng lúa xanh ngút mắt những cảnh "sơn thủy hữu tình" đang bày ra trước mắt...Bạn có thể xuống tàu ở ga này xuống xe ở bến nọ để được thăm thú những chùa chiền thành quách cổ tháp mà bạn đã từng nghe tiếng. Xứ này có nhiều tháp Chàm "thi gan cùng tuế nguyệt". An Nhơn còn lưu giữ phế tích thành Đồ Bàn mấy trăm năm trước là kinh đô của vương triều Chiêm quốc cũng thành ấy sau là kinh đô của Thái Đức Hoàng đế - nhà Tây Sơn và được đổi tên là thành Hoàng Đế; phế tích thành Bình Định thủ phủ của tỉnh Bình Định một thời. Dạo chơi những cổ thành phế tích lòng bạn sao khỏi ngẫm ngợi bao điều về một cuộc bể dâu đến ngậm ngùi xót thương: "Lòng ta là những hàng thành quách cũ / Tự ngàn năm bỗng vẳng tiếng loa xưa" (Vũ Đình Liên). Bạn đã có được mấy lần hành hương về đất Tây Sơn nơi khởi nghiệp của phong trào Tây Sơn về Điện thờ Tam kiệt Nguyễn Nhạc Nguyễn Huệ Nguyễn Lữ tại làng Kiên Mỹ ** lăng mộ Mai Xuân Thưởng ở xã Bình Tường?

           Ra Hoài Nhơn qua cầu Bồng Sơn lộng gió sông Lại đang xuôi dòng về biển bạn không khỏi nao lòng trước câu hát bỗng từ đâu cất lên: "Nước nguồn hai ngọn giao chi / Bồng Sơn hai huyện thiếu gì vợ anh". Cô gái chèo thuyền nào đó trên sông Lại nói lời ong bướm ghẹo bạn chăng? Con gái xứ dừa Tam Quan lớn lên dưới bóng dừa đẹp và chung tình cho nên có nhiều nàng cưới được chồng làm rể "chí nguyện". Nhưng cũng có trường hợp cá biệt người ta tình phụ và để cho chàng trai kia nỗi buồn tuyệt vọng đến phải thốt lên lời ai oán: "Công đâu công uổng công thừa / Công đâu gánh nước tưới dừa Tam Quan" (Ca dao).

         Trăng đồng quê Bình Định có nét đẹp riêng. Trăng bát ngát tráng vàng tráng bạc ở muôn nơi. Trăng đích thực là một mảnh hồn quê: "Sáng trăng trải chiếu hai hàng / Bên anh đọc sách bên nàng quay tơ" (Ca dao) một mối tình quê: "Ừ sao không nhớ người trai trẻ / Trò chuyện cùng tôi dưới ánh trăng?" (Nhớ - Yến Lan).

        Đến Quy Nhơn - Bình Định mà chưa xem hát bội là chưa đến đâu hết. Thi sĩ Tản Đà ra Bắc vào Nam nếm trải những món ngon vật lạ của cả nước và ông đã tổng kết:"Tuồng Bình Định rạp Phú Phong / Nam Ô nước mắm tỉnh Đông chè Tàu". Tuồng hay kép độc đào giỏi Bình Định không hề thiếu: "Cửu Vị đóng Lý Phụng Đình / Dẫu chồng có đánh thì mình cũng đi" (Ca dao). Xa Bình Định rồi mà câu hát vẫn còn theo bạn: "Lao xao sóng bủa ngọn tùng / Gian nan là nợ anh hùng phải vay".

         Vẻ đẹp và thơ của đất này đã từng quyến rủ người tứ phương đến để yêu vì quyến luyến và đã từng nuôi dưỡng bao hồn thơ. Quy Nhơn - Bình Định ngày nay đang cùng cả nước đi trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa với nhiều triển vọng. Cầu Thị Nại bắc qua biển rộng khu kinh tế Nhơn Hội được ra đời. Mong sao "mai sau dầu có bao giờ" Quy Nhơn - Bình Định vẫn còn nguyên một vẻ đẹp và thơ.

                                                                                    H.K.B

*Hàn Mạc Tử Chế Lan Viên Quách Tấn Yến Lan.

 **Nay đã có thêm Viện bảo tàng Quang Trung.

Địa chỉ: 162 / 32 / 18 Nguyễn Thái Học - TP Quy Nhơn

tỉnh Bình Định. ĐT: 0958 501562